بخش چهارم) چگونه عنوان مقاله خود را تعیین کنیم؟

کلایفورد آلبوت می گوید، «برداشت های اولیه قوی ترین برداشت ها هستند. بنابراین یک عنوان باید به خوبی مورد مطالعه قرار گرفته، و تا آنجا که محدودیت ها اجازه می دهند، به صورتی قطعی و مختصر آنچه که ارائه خواهد شد را نشان دهد.»

1-4- اهمیت عنوان

در آماده سازی عنوان یک مقاله، نویسنده باید این واقعیت مهم را به خوبی به یاد داشته باشد که این عنوان توسط هزاران نفر از مردم خوانده خواهد شد. شاید تعداد کمی از مردم، اگر نگوییم هیچ یک از آنها، کل مقاله را خواهند خواند. اما، بسیاری از مردم عنوان را می خوانند، چه در مجله اصلی و چه در منابع ثانویه ی (چکیده نامه و نمایه) منتشر شده. بنابراین، تمام کلمه های عنوان باید با وسواس فراوان انتخاب شوند، و ارتباط آنها با یکدیگر به دقت برقرار گردد. شاید رایج ترین اشتباهی که منجر به ضعف عنوان و عدم  درک آن می گردد، اشتباه های دستوری باشد.

یک عنوان خوب چگونه عنوانی است؟ عنوانی است که با کمترین تعداد کلمه های ممکن محتوای مقاله را توصیف نماید.

به یاد داشته باشید که خدمات مرتبط با تهیه نمایه ها و چکیده ها بستگی فراوانی به درجه ی دقت عنوان دارد. مقاله ای که به طور نادرست عنوان بندی شده باشد ممکن است در عمل از دست رفته و هرگز به دست مخاطبان مورد نظر نرسد.

 2-4- طول عنوان

گه گاه، عناوین خیلی کوتاه هستند. مثلا مقاله ای در مجله باکتری شناسی با عنوان «مطالعه هایی در مورد بروسلا" (Studies on Brucella) به چاپ رسیده است. بدیهی است، چنین عنوانی برای یک خواننده بالقوه بسیار بی فایده است. چرا که این عنوان مشخص نمی نماید آیا این مطالعه در حوزه ژنتیک، بیوشیمی، یا پزشکی است؟ به طور قطع، ما نیاز داریم که حداقل این موضوع را بدانیم.

همچنین عنوانی مانند این عنوان «فرصت های پیش روی توسعه» که اطلاعات مفیدی در اختیار خواننده قرار نمی دهند.

بیشتر اوقات، عناوین بیش از حد طولانی می باشند. از قضا، عناوین طولانی اغلب بی معنی تر از عناوین کوتاه هستند. یک نسل یا بیش از یک نسل قبل، زمانی که علم کمتر تخصصی بود، عناوین تمایل به طولانی و غیر تخصصی بودن داشتند، مانند:

"روش جدید تولید رنگ متمایز بین یک شی و پس زمینه آن یا بین بخش های معین خود شی افزون بر روش پژوهش نوع میکروسکوپی"

"On the addition to the method of microscopic research by a new way of producing colour-contrast between an object and its background or between definite parts of the object itself"

که قطعا یک عنوان ضعیف تلقی شده؛ حتی شاید بتوان آن را نوعی چکیده به حساب آورد.

بدون شک، عناوین بیش از حد طولانی دارای  کلمه های بیهوده هستند. اغلب، این کلمه ها درست در آغاز عنوان ظاهر می شوند. مانند "مطالعه ای در"، "بررسی در زمینه ی" و" مشاهده ی". همچنین استفاده از حروف تعریف A، An و The در ابتدای عنوان بی مورد است. این قبیل کلمه ها برای اهداف نمایه سازی کاربردی نیستند.

3-4- لزوم خاص بودن عنوان

اجازه دهید یک عنوان نمونه را تجزیه و تحلیل کنیم.

 «اثر آنتی بیوتیک ها بر باکتری ها.» / "Action of Antibiotics on Bacteria"

آیا این عنوان یک عنوان خوب است؟ در ظاهر بله. کوتاه است و شامل هیچ کلمه اضافه ای نیست. بدیهی است، تغییر آن به

«مشاهده های اولیه در خصوص اثر آنتی بیوتیک های خاص بر گونه های مختلف باکتری»

"Preliminary Observations on the Effect of Certain Antibiotics on Various Species of Bacteria"

با این حال اغلب عناوین خیلی کوتاه بیش از حد کوتاه هستند زیرا آنها به جای عبارت های خاص شامل عبارت های کلی هستند.

از عنوان بالا به راحتی مشخص است که مطالعه معرفی شده توسط این عنوان به مطالعه اثر تمام آنتی بیوتیک ها بر انواع باکتری ها نمی پردازد. بنابراین، عنوان از اساس بی معنی است. اگر تنها یک یا چند آنتی بیوتیک مورد مطالعه قرار گرفته است، نام آنها باید به صورت جداگانه در عنوان ذکر شوند. اگر تعداد آنتی بیوتیک ها یا  موجودات مورد آزمایش به قدری زیاد است که ذکر نمودن جداگانه آنها در عنوان غیر ممکن بوده و زیبا نیست، شاید جایگزینی نام های انفرادی با گروهی یک راه حل مناسب باشد. نمونه هایی از عناوین قابل قبول تر برای مطالعه فوق عبارتند از :

"Action of Streptomycin on Mycobacterium tuberculosis"

«اثر استرپتومایسین بر مایکوباکتریوم توبرکلوزیس»

"Action of Streptomycin, Neomycin, and Tetracycline on Gram-Positive Bacteria"

"Action of Polyene Antibiotics on Plant-Pathogenic Bacteria"

"Action of Various Antifungal Antibiotics on Candida albicans and Aspergillus fumigatus"

اگر چه این عناوین قابل قبول تر هستند، اما هنوز خوب نیستند. چرا که، هنوز هم بیش از حد کلی می باشند. اگر عبارت «اثر» "Action of" بهتر تعریف می شد، عنوان ممکن بود واضح تر شود. به عنوان مثال، عنوان اول در بالا می تواند به صورت زیر نوشته شود.

"Inhibition of Growth of Mycobacterium tuberculosis by Streptomycin"

«کنترل رشد مایکوباکتریوم توبرکلوزیس توسط استرپتومایسین.»

 

4-4- اهمیت نحوه ترکیب کلمه ها

در عناوین، باید به ویژه بسیار مراقب نحوه ترکیب کلمه ها بود. بسیاری از اشتباهات دستوری در عناوین ناشی از درک ناقص منظور کلمه ها است.

به عنوان مثال مقاله ای با عنوان «مکانیسم جلوگیری از عدم انتقال پنومونی در موش بدلیل ویروس بیماری نیوکاسل»

"Mechanism of Suppression of Nontransmissible Pneumonia in Mice Induced by Newcastle Disease Virus"

 در مجله باکتری شناسی چاپ شدخ است. اگر این نویسنده به طریقی عمل نموده است که موفق به نشان دادن فرآیند تولید خود به خودی شده است، باید بر بیماری نیوکاسل تاکید می کرد نه بر موش. درنتیجه عنوان باید به صورت زیر نوشته می شد.

«مکانیسم جلوگیری از عدم انتقال پنومونی در موش ها از طریق ویروس بیماری نیوکاسل.»

"Mechanism of Suppression of Nontransmissible Pneumonia Induced in Mice by Newcastle Disease Virus."

نمونه ای دیگر از همین دست عبارت است «تشخیص مقدماتی و ارزیابی بالینی یک عامل ضد تومور جدید بنام استرپتوویتاسین.»

"Preliminary Canine and Clinical Evaluation of a New Antitumor Agent, Streptovitacin"

 بر اساس قواعد دستوری، زمانی که از عبارت ”using” (استفاده نمودن) استفاده می کنید می خواهید کسی را تشویق به مراقب بودن نمایید. به عقیده نویسنده، این عبارت شایع ترین وجه وصفی در نوشتار علمی است. در هر صورت با استفاده از برخی نشانه های هوشمند، یا عبارت ”using”  در عناوین می توان آن ها را بهبود داد.

مثال:

"Using a fiberoptic bronchoscope, dogs were immunized with sheep red blood cells"

 " استفاده از برونکوسکوپ فیبراپتیک، برای واکسینه سازی سگ ها با سلول های قرمز خون گوسفند."

پیش نویس مقاله ای در مجله باکتری شناسی تحت عنوان زیر ارائه شد.

«جداسازی آنتی ژن های میمون با استفاده از تکنیک های تثبیت-مکمل.»

 "Isolation of Antigens from Monkeys Using Complement-Fixation Techniques"

 «عنوان» به عنوان یک برچسب یا شاخصه
عنوان مقاله نوعی شاخصه یا نشانگر است. عنوان یک جمله نیست. چرا که دارای فاعل، فعل، مفعول نبوده، در واقع ساده تر (و به طور معمول کوتاه تر) از یک جمله است. اما در آن کاربرد کلمه ها بسیار مهم تر است.

در واقع، تعداد کمی مجله اجازه می دهند عنوان به صورت یک جمله باشد. برای مثال به عنوان زیر توجه کنید:

"(Oct-3 is a maternal factor required for the first mouse embryonic division" (Cell 64:1103, 1991"

 

« Oct-3 نوع عامل مادری است که برای اولین تقسیم جنینی در موش لازم است.»

به نظر می رسد این تنها نوعی اظهار نظر باشد، که در دو زمینه قابل اعتراض است.  اول، فعل "is" که یک کلمه بیهوده است، چرا که می تواند به آسانی و بدون اینکه تاثیری بر درک مطلب داشته باشد حذف شود. دوم، استفاده از این کلمه باعث شده عنوان دارای زمان شود. این نوعی سهل انگاری است، چرا که معمول نیست نویسندگان نتایج مطالعه های خود را، به دلایلی که به طور کامل در بخش های بعد بحث خواهند شد، با زمان حال ارائه کنند.

معانی و چینش کلمه ها در عنوان از اهمیت بالایی، برای خواننده گان بالقوه ای که عنوان را در فهرست مطالب مجله می بینند، برخوردار می باشد. اما، این قبیل ملاحظه ها به همان اندازه برای تمام استفاده کنندگان بالقوه نوشته، از جمله آنهایی که از وجود یک مقاله بوسیله منابع دست دوم آگاه می شوند، از اهمیت برخوردار است. بنابراین، عنوان باید همانند یک برچسب نشان دهنده محتوی مقاله باشد، و باید از ساختار مناسبی برای مراجع نمایه سازی مانند چکیده نامه ها و نمایه ها برخوردار باشد. بسیاری از این مراجع دارای نوعی نظام کلمه های کلیدی هستند. مانند KWIC ((key word in context)) یا KWOC (key word out of context). بنابراین، به طور اساسی مهم است که نویسنده در هنگام تنظیم عنوان از «کلیدهای» مناسبی استفاده کند. به این معنا که، واژه های مورد استفاده در عنوان باید محدود به آن کلمه هایی گردد که به صورتی معنی دار بازتاب دهنده محتویات مهم مقاله در قالب واژه هایی باشد که هم قابل فهم و هم قابل بازیابی باشند.

برای کمک به خوانندگان، «عناوین آغازین» یا «تیترهای آغازین» ("running titles" or "running heads") در بالای هر صفحه چاپ می شود. اغلب، عنوان مجله یا کتاب در بالای صفحه سمت چپ و عنوان مقاله یا فصل در بالای صفحه سمت راست آورده می شود. به طور معمول، یک نسخه خلاصه شده از عنوان به دلیل محدودیت فضا مورد نیاز است. (حداکثر تعداد کاراکتر به احتمال زیاد در دستورالعمل مجله ها آورده شده است). بنابراین منطقی است که یک عنوان آغازین در صفحه عنوان نسخه پیش نویس مقاله خود ذکر نمایید.

 5-4- علایم اختصاری و اصطلاح ها

در عنوان تا حد امکان / هرگز نباید از کلمه های اختصاری، فرمول های شیمیایی، اسامی اختصاصی، اصطلاح ها، و نظایر آن استفاده نمود. در طراحی عنوان، نویسنده باید بپرسید «این اطلاعات برای یک فهرست چگونه به نظر می رسد؟» مثلا اگر مقاله مربوط به اثر اسید هیدروکلریک (Hydrochloric acid) است، آیا عنوان باید شامل کلمه های «اسید هیدروکلریک» باشد و یا باید شامل کلماتی کوتاه تر و به آسانی قابل تشخیص تر، مثل "HCL"، باشد؟ به نظر می رسد پاسخ واضح است. بسیاری از ما در فهرست واژگان زیر عبارت "hy" به دنبال «اسید هیدروکلریک» می گردیم تا زیر عبارت "hc". علاوه بر این، اگر برخی از نویسندگان (و سردبیران مجله ها) از اصطلاح "HCl" و دیگران از «اسید هیدروکلریک» استفاده می کنند. کاربران خدمات کتابشناسی ممکن است تنها بخشی از نوشته منتشر شده و نه تمام دیگر منابع ضمیمه شده (مانند فهرست عبارت ها و واژگان) را در اختیار داشته باشند.

در واقع دیگر نظام های خدمات دهی ثانویه دارای برنامه های رایانه ای بزرگی هستند که می توانند مطالب مختلف را با هم ترکیب و جستجو کنند. با این حال، تا کنون بهترین قاعده برای نویسندگان (و سردبیران) اجتناب نمودن از به کارگیری عبارات اختصاری در عنوان است. این قاعده در مورد نام های اختصاصی، اصطلاح های مخصوص یک صنف خاص، و اصطلاح های غیر معمول و یا منسوخ شده نیز صادق است.

 6-4- عناوین سریالی

اکثر ویراستاران با چیدمان عنوان اصلی – زیر عنوان مخالف می باشند. چیدمان عنوان اصلی – زیر عنوان برای عناوین سریالی چند سال پیش بسیار رایج بود. امروز، بسیاری از ویراستاران بر این باورند که به ویژه برای خواننده مهم است که هر مقاله منتشر شده باید نتایج یک مطالعه را به صورت منسجم و مستقل ارائه نماید؛ بنابراین، عناوین سریالی شماره دار امکان پذیر نیست. شماره های مختلف مقاله های سریالی، در گذشته، ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر داشتند. در نتیجه، برای خواننده درک کل مقاله به شدت دشوار بود مگر اینکه کل مجموعه مقاله ها در اختیار او باشند.

علاوه بر این، مجموعه مقاله های سریالی، به دلیل مشکل های مرتبط با برنامه ریزی و تاخیرهای احتمالی، برای ویراستاران نیز دردسرساز است. چرا که به عنوان مثال برخی مواقع شماره پنجم یک مقاله سریالی پذیرش گرفته اما شماره سوم آن یا رد شده یا هنوز پذیرش نگرفته است. برخی مواقع نیز مقاله اول بسیار کلی بوده به شکلی که مفید نیست، و سایر مقالات نیز به تنهایی بی فایده هستند.

عنوان زنجیره ای (hanging title) (مشابه عناوین سریالی بوده به جز این که عنوان یکی بوده و شماره های جدید با اضافه نمودن اعداد لاتین به انتهای عنوان مشخص می شوند) بطور قابل توجهی بهتر از عناوین سریالی هستند، این ها اگر چه فاقد برخی از مشکل های ذکر شده در بالا هستند، اما همچنان دارای مشکل نمایه سازی می باشند. گاهی، عناوین زنجیره ای ممکن است به خواننده کمک نمایند، اما به نظر می رسد آنها درگیر نوعی نظریه پردازی (pedantic) بوده، اغلب به جای عبارت های معنی دار تاکید بر یک اصطلاح کلی، نقطه گذاری، نمایه ها و به طور کلی ارائه عناوین ضعیف دارند.

باید توجه داشت که استفاده از یک عنوان سر راست نیاز به چینش و هماهنگی مناسب بین کلمه ها در عنوان را نمی کاهد. به عنوان مثال، عنوان «استاندارد جدید رنگ برای زیست شناسی» (New Color Standard for Biology) به نظر می رسد به مفهوم توسعه مشخصه های رنگ برای استفاده در توصیف نمونه های گیاهی و حیوانی باشد. با این حال، در عنوان «استاندارد جدید رنگ برای زیست شناسان» (New Color Standard for Biologists) این استاندارد جدید ممکن است برای مطالعه رده بندی زیست شناسان مفید بوده، به زیست شناسان اجازه دهد رنگ سبز را از رنگ آبی جدا نمایند.

ادامه دارد.....

برای مطالعه متن مقاله از ابتدا می توانید به بخش چگونه یک مقاله خوب بنویسیم و چاپ کنیم؟  مراجعه نمایید.

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در چهارشنبه 1393/09/12 و ساعت 11:8 |

بخش دوم) مبانی نگارش علمی

به قول جان فوولز، آن چه را که یک علم خوب تلاش می نماید از بین ببرد، یک هنر خوب سعی دارد به تحرک وا دارد.  یعنی آنچه برای یکی کشنده است برای دیگری حیاتی است.

مجله های اولیه از حدود 300 سال پیش به چاپ رسیدند و ساختار سازماندهی مقالات علمی به صورت IMRAD (مقدمه، روش ها، یافته ها و نتیجه گیری) در طول 100 سال گذشته ایجاد شد. تا قبل از آن ساختار مناسبی برای تعامل وجود نداشت. اگر چه مردمان قبل از آن، به شکل زبانی می توانستند با هم ارتباط برقرار کنند. در واقع از نیمه دوم قرن 19، یعنی زمانی که رشد سریع علوم آغاز شد، گزارش فعالیت های علمی اهمیت بیشتری یافت. در این دوران روش شناسی تحقیق اهمیت بسیاری یافت.

منطق روش شناسی IMRAD را می توان به صورت این سوالات تعریف نمود:

1- چه مسئله (مشکلی) مورد مطالعه قرار گرفته است؟ پاسخ به این سئوال مقدمه (Introduction) است.

 2- چگونه مشکل مورد مطالعه قرار گرفته است؟ پاسخ به این سئوال روش شناسی (Methods) است.

 3- یافته ها چه بوده است؟ پاسخ به این سئوال یافته ها (Results) است.

4- این یافته ها به چه معناست؟ پاسخ به این سئوال نتیجه گیری (Discussion) است.

اکنون کاملا واضح است که منطق ساده IMRAD به نویسنده کمک می کند تا پیش نویس مقاله خود را سازماندهی نموده و بنویسد. IMRAD همچنین یک نقشه راه ساده را برای ویراستاران یا سردبیران، داوران و خوانندگان  فراهم می کند تا مقاله ها را دنبال کنند.

 

بخش سوم) منظور از یک مقاله علمی و پژوهشی چیست؟

به قول جرارد پیل، بدون انتشار، علم مرده است.

1-3- تعریف یک مقاله علمی / پژوهشی

یک مقاله علمی / پژوهشی گزارش نوشته شده و منتشر شده ای است که نتایج تحقیقات دست اول را توصیف می نماید. البته این تعریف کوتاه باید بیشتر تشریح شود. یک مقاله علمی باید به روشی مشخص نوشته شده و به روشی خاص که طی سه قرن گذشته توسعه یافته منتشر شود.

برای تعریف درست یک "مقاله علمی/ پژوهشی" باید مکانیزمی که طی آن یک مقاله علمی/ پژوهشی تهیه می شود را تعریف نماییم. چکیده ها، پایان نامه ها، گزارش کنفرانس ها و بسیاری از دیگر انواع نوشته های وجود دارند که هر روزه منتشر می شوند، اما این قبیل متون اغلب مورد آزمون اعتبار سنجی قرار نمی گیرند. علاوه بر این، حتی اگر یک مقاله علمی از تمام آزمون های مورد اشاره در زیر عبور نماید، اما در محلی مناسب چاپ نشود، اعتبار لازم را به دست نمی آورد. در سوی دیگر، یک گزارش پژوهشی نسبتا ضعیف، که از این آزمون ها گذشته باشد، اگر برای چاپ در محلی مناسب پذیرفته شود، اعتبار لازم را کسب خواهد نمود؛ اما یک گزارش پژوهشی که به خوبی آماده شد باشد، اگر در محلی مناسب منتشر نشود از اعتبار لازم برخودار نخواهد بود. بسیاری از متون مربوط به گزارش های دولتی و کنفرانس ها، و همچنین بولتن های ارگان ها و دیگر نشریات موقتی به عنوان منابع دست اول محسوب نمی گردند.

یک نوشته علمی دست اول و قابل قبول باید دارای اطلاعاتی باشد که سایرین را قادر سازد تا،

(1) مشاهده های آن را ارزیابی نمایند،

(2) آن را تکرار یا مجددا آزمایش نمایند، و

(3) فرایندهای عقلایی حاکم بر آن را مورد ارزشیابی قرار دهند.

علاوه بر این، باید قابل ادراک بوده، دائما و بدون محدودیت در دسترس جامعه علمی و برخی منابع رسمی و ثانویه ی ارزیابی کننده ی مقاله ها و انتشارات باشد.

در نگاه اول، این تعریف ممکن است بیش از حد پیچیده، و یا حداقل طولانی به نظر رسد. اما کسانی که در تهیه پیش نویس آن دست داشته اند، معتقدند در ارائه تک تک کلمات و وزن آنها دقت کرده و بعید به نظر می رسد تعریف قابل قبولی با تعداد کلمات کمتری قابل ارائه باشد. این موضوع از آنجا مهم است که دانشجویان، نویسندگان، ویراستاران، و دیگر افراد، نگران تشخیص درست یک مقاله علمی از غیر علمی هستند. درک این موضوع مستلزم فهم درست این تعریف است.

منظور از یک "نوشته علمی دست اول و قابل قبول" نوشته ای است که "چیزی را برای اولین بار ارائه دهد." بدیهی است اولین ارائه از یک دستاورد علمی پژوهشی اغلب از طریق یک سخنرانی در جلسه علمی صورت می گیرد. اما بر اساس توافق CBE، یک نوشته تنها زمانی ارائه کننده اولیه یک موضوع یا نظریه است که، چه در حال و چه در آینده، اجازه ادراک و استفاده کامل از آن را به دیگران بدهد.

صرف نظر از شکل انتشار، که باید اساسا دائمی باشد، نوشته باید بدون محدودیت در دسترس جامعه علمی، و منابع خدمات اطلاعات ثانویه (چکیده نامه های مختلف، و مراجع ثبت رفرنس یا ارجاع ها و غیره) باشند. بنابراین، نشریه هایی مانند خبرنامه ها، نشریه شرکت ها، مجله ها و دیگر مراجعی که بسیاری از آنها ارزش خبری و اطلاع رسانی دارند، نمی توانند به عنوان منبعی برای دانش علمی باشند.

2-3- سازماندهی یک مقاله علمی / پژوهشی

سازماندهی یک مقاله با هدف تامین خواسته های یک ناشر معتبر صورت می گیرد. چنین مقاله ای باید از سبکی بسیار مناسب برخوردار بوده، بخش ها و اجزای کاملا مشخصی داشته باشد. در علوم پایه، شایع ترین اجزای تشکیل دهنده یک مقاله عبارتند از مقدمه، مواد و روش ها، نتایج، و بحث (مخفف  IMRAD یعنی Introduction, Methods, Results, and Discussion). در واقع، کاربرد عنوان "مواد و روش ها" ممکن است معمول تر از "روش ها" باشد. اگر چه این ساختار معمول ترین ساختار است اما در سالیان اخیر برخی از مجله ها و سردبیران ساختارهای متفاوتی را ترجیح داده و توصیه نموده اند.

گرایش به نظامی یکنواخت به این دلیل افزایش یافته است که نظام IMRAD اولین بار در سال 1972 و پس از آن مجددا در سال 1979 به عنوان یک استاندارد توسط موسسه ملی استاندارد آمریکا تجویز شد. نوع جدیدتری از IMRAD اخیرا توسط چند مجله دیگر معرفی شده است. در این نوع، بخش "روش ها" از دومین قسمت به آخرین قسمت منتقل شده است درنتیجه به این روش IRDAM گفته می شود. البته پرکاربردترین و بهترین انتخاب هنوز همان IMRAD است.

امروز، یک دانشمند، برای حفظ جایگاه خود در یک حوزه یا به روز نگه داشتن خود، باید اطلاعات منتشر شده در تعداد بسیار زیادی از مقالات را بررسی کند. بنابراین، دانشمندان و البته سردبیران باید به دنبال یک سیستم گزارش دهی یکنواخت، دقیق و قابل فهم باشند.

3-3- سایر تعاریف

اگر یک مقاله علمی / پژوهشی فضایی برای ارائه گزارش یک پژوهش است، چگونه باید آن را از گزارش های پژوهشی که اصیل یا علمی نیستند تشخیص داد. یا چگونه این گروه از مقاله ها واجد شرایط مقاله های علمی نمی شوند؟ برای این قبیل مقاله ها چندین اصطلاح خاص  وجود دارد از جمله "مقاله مروری"، "گزارش کنفرانس" و "گزارش جلسه".

یک "مقاله مروری" تقریبا ممکن است مرور هر چیزی باشد. به طور معمول، این نوع مقاله کاری را که اخیر در مورد یک موضوع انجام شده و یا کار یک فرد یا گروه خاص را بررسی می کند. بنابراین، مقاله مروری با هدف خلاصه کردن، تجزیه و تحلیل، ارزیابی، و یا ترکیب اطلاعاتی که در حال حاضر در مجلات دست اول منتشر شده است تهیه می شود. اگر چه بخش زیادی یا همه مواد مورد نیاز یک مقاله مروری قبلا منتشر شده است، اما نگرانی از انتشار دوباره آنها معمولا زیاد نیست. چرا که ماهیت مروری بودن آن معمولا (اغلب در عنوان) آشکار است. البته نباید تصور نمود، که یک مقاله مروری هیچ چیز جدید ندارد. از مقاله های مروری خوب ترکیب ها، ایده ها و نظریه ها و حتی الگوهای فکری جدیدی به دست می آید.

یک "گزارش کنفرانس" شامل مقاله ای است که در یک کتاب یا مجله به عنوان بخشی از مجموعه مقاله های یک سمپوزیوم، کنگره ملی یا بین المللی، کارگاه، میزگرد، و یا مانند این ها منتشر شده است. چنین همایش هایی به طور معمول برای ارائه داده های دست اول برگزار نمی شود و مجموعه مقاله های حاصل از آن به عنوان نشریه های دسته اول محسوب نمی شوند. مطالب ارائه شده در کنفرانس ها اغلب مقال های مروری، گزارش مطالعه های اخیر دانشمندان خاص و یا کار های اخیر آزمایشگاه های خاص هستند. در بعضی از موارد گزارش های ارائه شده در برخی از همایش ها، که در آن ها داده های نو و اصلی گزارش شده است، دارای قالب گزارش های اولیه ای است، که اغلب حاوی حدس و گمان های جالبی است. اما، معمولا، این گزارش های مقدماتی واجد شرایط لازم برای لحاظ شدن به عنوان یک مقاله علمی / پژوهشی نیستند؛ اگر چه بعدها، و اغلب بسیار بعدتر، این قبیل کارها در یک مجله دست اول معتبر منتشر می شوند. اما، تا آن زمان این قبیل مقاله ها فاقد اعتبار مقاله های علمی / پژوهشی می باشند.

"خلاصه یا چکیده های جلسه ها" نیز همانند مقاله های همایشی بوده دارای انواع مختلفی هستند. اغلب مانند آنها ممکن است دارای اطلاعات اصلی و دست اول باشند. اما جزء انتشارات دست اول محسوب نمی شوند. مگر آنکه به صورت کامل در یک مجله معتبر به چاپ برسند.

ادامه دارد.....

برای مطالعه متن مقاله از ابتدا می توانید به بخش چگونه یک مقاله خوب بنویسیم و چاپ کنیم؟  مراجعه نمایید.

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در شنبه 1393/09/08 و ساعت 11:24 |

بعد از مدت ها مجددا سلام.

زمان زیادی است که فرصت به روز کردن وبلاگم رو نداشتم. امروز میخوام یک مطلب جدید بزارم که فکر میکنم به درد بسیاری از افراد خواهد خورد. فقط قبلش یک درخواست بکنم اونهم اینکه برخی از مراجعین محترم به وبلاگ بنده در خصوص برخی از مطالب اعلام نیاز به مطالب بیشتر کرده اند اما متاسفانه هیچ ایمیل یا شماره ای برای ارتباط نگذاشته اند. لذا، لطفا درصورت نیاز به برقراری ارتباط حتما ایمیل خودتون رو برام بفرستید.

اما موضوعی که می خوام در موردش یک پست جدید بزارم چیه؟ مدتی بود که میدیدم، چه در مورد خودم و چه در مورد بسیاری از دوستان و اساتید و دانشجویان دیگر، اون طور که دوست دارم و به دلم بچسبه نمیتونم یا نمیتونیم مقاله های خوب و مفید بنویسیم. لذا سعی کردم در این مورد مطالعاتی انجام بدم. متاسفانه در این خصوص کتاب ایرانی خوبی منتشر نشده، و اغلب کلاس های مرتبط با روش تحقیق و مقاله نویسی نیز به خوبی به این موضوع نمی پردازند یا اصلا نمی پردازند، بلکه تنها کلی گویی می کنند (همون چیزی که من خیلی ازش بدم میاد). اغلب کلاس های روش تحقیق، حتی در سطح مقطع دکتری، نیز به جای کمک به دانشجو در یادگیری اصول و پایه های مطالعه و مقاله نویسی حرفه ای تنها به بیان نظریات اکتفا می کنند. به همین دلیل قصد دارم طی چند جلسه کمی عملیاتی تر و کاربردی تر به چگونگی نوشتن یک مقاله حرفه ای بپردازم. اگر چه مطالبی که ارائه میکنم بیشتر برای نوشتن مقالات ISI است. اما رعایت این اصول به نوشتن مقالات خوب علمی و پژوهشی فارسی نیز بسیار کمک میکند. خود بنده بعد از مطالعه این مطالب کلی به اشتباهات گذشته خود پی برده و الان از مقاله نوشتن لذت میبرم. انشاا... اگر عمری باقی باشد، این مطالب را به شکل کامل تر در قالب یک کتاب هم به چاپ خواهم رسانید.

اما اصل مطلب، یعنی چگونه یک مقاله خوب بنویسیم و چاپ کنیم؟

امروز بخش اول مطلب رو میزارم و به تدریج طی روزهای بعدی تکمیلش میکنم.

1) منظور از نگارش علمی چیست؟

نگارش علمی یعنی بیان ساده، و حتی شجاعانه ی، واقعیت تا حدی که ممکن است. به یاد داشته باشید که هیچ کس در یک مقاله علمی و تحقیقاتی به دنبال فصاحت و زیبایی ادبی نیست.

ویژگی کلیدی علمی نوشتن، شفافیت است. موفقیت آزمایش های علمی حاصل درگیر شدن یک ذهن روشن با مشکلی است که به روشنی بیان شده و تولید نتایجی نموده است. در حالت ایده آل، شفافیت می تواند ویژگی هر نوع ارتباطی باشد؛ با این حال، زمانی که چیزی برای اولین بار می خواهد گفته شود، شفافیت ضروری است. بیشتر مقالات علمی، آنهایی که برای اولین بار در مجلات پژوهشی دسته اول منتشر می شوند، به این دلیل برای انتشار پذیرفته می شوند که به توسعه دانش جدید کمک می کنند. از این رو، ما باید در نگارش علمی شفافیت مطلق داشته باشیم.

توجه داشته باشید که، یک نوشته علمی تا زمانی که نتایج آن منتشر و درک نشود کامل نیست. بسیاری از این مقالات، به دلیل عدم انتشار، در سکوت می میرند.

علمی نوشتن یعنی انتقال واضح یک سیگنال به یک گیرنده. کلمات این سیگنال تا جایی که ممکن است باید روشن، ساده و منظم باشد. در نگارش علمی، نیاز کمی به آرایه های ادبی، مانند استعاره، تشبیه و اصطلاح است. این عبارات به احتمال زیاد باعث سردرگمی شده و به ندرت باید در نگارش مقالات علمی استفاده شوند. چرا که خوانندگان سایر نقاط جهان نیز باید آن را به راحتی درک کنند.

هدف یک نوشته علمی سرگرمی نیست، بلکه هدف آن به اشتراک گذاشتن یافته های علمی است. لذا باید تا جایی که امکان دارد شفاف باشد.

1-1) زبان یک مقاله علمی و پژوهشی چگونه باید باشد؟

علاوه بر سازمان داشتن، اصل دوم برای یک مقاله علمی دارا بودن یک زبان مناسب است. در این اینجا، تاکید بر استفاده مناسب از زبان انگلیسی است، زیرا اکثر دانشمندان با این زبان در تعامل می باشند و باید استفاده از زبان انگلیسی را با دقت یاد بگیرند.

به قول دیوید ترومن، رئیس دانشگاه کلمبیا "با وجود پیچیدگی های عصر حاضر متخصصی که ماهر اما بی سواد است، از نظر فنی ماهر اما به لحاظ فرهنگی بی کفایت است، یک تهدید است".

با وجود انتشار نتایج نهایی تحقیقات علمی، تعجب آور است که بسیاری از دانشمندان از مسئولیت هایی که بر عهده آنها است غفلت می کنند. یک دانشمند ماه ها و سال ها کار سخت را صرف گردآوری داده های مهم کرده و پس از آن اجازه می دهد آنها ارزش خود را به دلیل عدم علاقه وی به تعامل با دیگران از دست بدهند.

فراگیری انگلیسی مستلزم دشواری زیادی نیست. این نوشته قصد دارد، بهترین راه نوشتن به زبان انگلیسی را با کمترین و کوتاه ترین کلمات ممکن آموزش دهد.

ادامه دارد ......

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در پنجشنبه 1393/09/06 و ساعت 11:9 |
معرفی سایت مقاله یاب (www.findpaper.ir)
بعد از معرفی چند سایت مفید برای دانلود کتاب و مقاله در پست قبلی، در این پست میخوام یک سایت ایرانی رو به شما معرفی کنم این سایت به دانشجویان و دانشگاهیان میتونه کمک زیادی رو در پیدا کردن مقالات مورد نظرشون بکونه. اسم این سایت مقاله یاب است. جهت استفاده از این سایت میتونید به آدرس www.findpaper.ir مراجه کنید. فارسی بودن این سایت جستجوگر میتونه کمک خوبی باشه به افرادی که تسلط کمتری به زبان انگلیسی دارن.

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در دوشنبه 1391/10/25 و ساعت 9:36 |
سلام امروز پس از یک وقفه چند ماهه به دلیل مشغلات کاری و درسی فرصتی کسب شد تا بتونم یک مطلب مفید رو که یکی از دوستان برام ایمیل کرده بود، جهت استفاده علاقه مندان و مراجعین به وبلاگم منتشر کنم. خبرنامه دانشجویان ایران، لیست سایت هایی که کتاب ها را به صورت رایگان در قالب ورد و پی‌دی‌اف در اختیار بازدید کنندگان قرار می‌دهد را به صورت زیر جمع‌آوری نموده است، که جهت بهره برداری تقدیم می گردد:


نام سایت
توضیحات
یک منبع مناسب در زمینه دانلود کتابهای علمی
شما می توانید در این سایت به جستجو و دانلود کتاب در مباحثی نظیر برنامه نویسی، مهندسی، موضوعات علمی، داستانی و … بپردازید.
وب سایتی که از طریق آن علاوه بر یافتن کتب مختلف، قادر به دانلود مجله های معروف حهان نیز می باشید.
در آن می توانید کتاب های مختلفی را در زمینه کامپیوتر بیابید. مزیت این سایت، دسته بندی ایده آل آن است که علاوه بر داشتن ۱۲ دسته اصلی، شامل ۱۵۰ زیر دسته مختلف است که جهت یافتن کتاب مورد نظرتان بسیار مفید خواهند بود.
کتاب های مختلفی را در زمینه مهندسی و علوم کامپیوتر را می توانید در آن بیابید.
وب سایتی جهت به اشتراک گذاری فایل ها با فرمت برنامه های مختلفی نظیر Word، Excel، PowerPoint و PDF می باشد.
یکی از وب سایت های معروف در زمینه دانلود کتاب های رایگان است!
کاربران این وب سایت به مبادله کتاب ها، آموزش های ویدیویی و سایر موارد این چنینی به صورت رایگان در آن می پردازند.
شامل ۹ دسته بزرگ در زمینه کتاب های بازرگانی، مهندسی، سخت افزار، برنامه نویسی و … می باشد که قابلیت دانلود به صورت رایگان را دارا می باشد.
اگر پاکت پی سی دارید احتمالا این وب سایت برای شما بسیار مناسب است چرا که فرمت کتاب های آن هماهنگ با دستگاه هایی نظیر همان است.
دیتابیسی نه چندان کامل در کلیه زمینه ها
شامل کتاب های مختلفی در زمینه های رایج است.
کلیه کتاب های موجود در این وب سایت، کتاب هایی هستند که به صورت قانونی امکان دانلود را دارند.
داروخانه کتاب
لیست بیش از ۳۰۰۰۰ کتاب رایگان موجود در سطح نت!
در کلیه زمینه ها
دیتابیسی شامل بیش از ۳۳۰۰۰ کتاب الکترونیک در فرمت های مختلف.
کتاب های مورد نظرتان را پیدا کنید، بخوانید و برای دیگران به اشتراک بگذارید.
بیش از ۲۹،۰۰۰ کتاب رایگان در دسترس وجود دارد.
سایت رایگان کتابهای الکترونیک که در آن شما می توانید کتاب کاملا رایگان دانلود کنید.
دسترسی به هزاران کتاب که بسیار عالی دسته بندی شده اند.
کتاب های مختلف در زمینه های کسب و کار، کامپیوتر، مهندسی، تجارت آزاد، پادکست ها و … موجود می باشد.
۱۱۰۰۰ کتاب الکتورنیک در دسته بندی های مختلف
دانلود رایگان کتابهای وب سایت در زمینه هایی مانند کامپیوتر، IT، برنامه نویسی زبان، توسعه نرم افزار، آموزش و طراحی پایگاه داده ها در قالب فایل PDF و CHM.
این سایت بدرد نویسندگان جوانی می خورد که تمایل دارند بازخورد مطالب خود را توسط مخاطبان ببینند.
پلت فرمی که برای نویسندگان جدید آزمون مهارت های نوشتن خود را توسط خوانندگان واقعی فراهم می کند.
موتور جستجوری فایل های pdf
شما می توانید در میان عنوان، نویسنده و توضیحات، نام نویسندگان، تاریخ اضافه شده، میانگین رتبه، رده، فرمت سند، بستر های نرم افزاری PDA و گزینه های زبان جستجو کنید.
جستجو و دانلود کتاب در زمینه های مختلف
کتابخانه دیجیتال با قابلیت های جالب برای خواندن کتاب در محیط سایت
تمام کتاب ها را می توان بدون ثبت نام دریافت کنید. این کتابهای الکترونیک قانونی و منحصرا برای Bookboon نوشته شده
این سایت حاوی لیست بزرگی از کتابهای رایگان در موضوعات مختلف است.
همانطور که از نام نشان می دهد موتور جستجوی PDF یک ابزار برای پیدا کردن کتابهای آنلاین رایگان است.
شما می توانید تعدادی از کتابهای الکترونیک رایگان قابل دانلود از این سایت دریافت کنید.
دانلود کتابهای الکترونیک رایگان بیش از ۲۰۰،۰۰۰ عنوان طبقه بندی شده را در فرمت PDF، CHM، HTML
ین سایت حاوی لیست بزرگی از کتابهای رایگان در موضوعات مختلف است.
یک موتور جستجو است
دانلود محبوب ترین کتابها به صورت رایگان
ایجاد شبکه اجتماعی گرداگرد یک کتاب و دعوت دوستان برای دیدن آن
دیتابیسی شامل ۱۴۵۷۱ کتاب الکترونیک
کتابهای رایگان را به دسته های مختلف تقسیم شده است. طیف وسیعی از کسب و کار، هنر، محاسبات و آموزش و پرورش.
لیست نه چندان کامل از کتابهای رایگان
گالری از کتابهای مختلف از دسته های مختلف
+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در یکشنبه 1391/10/24 و ساعت 13:23 |

کاربرد انرژی هسته ای در کشاورزی (Applications of Nuclear Technology in Agriculture)

جمعیت دنیا در حال افزایش است و تأمین مواد غذایی اهمیت ویژه ای دارد. محققین همواره تلاش می کنند تا از تکنیک های آسان و کارآمد در جهت افزایش عملکرد و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی استفاده کنند. در سال‌های اخیر با پیشرفت دانش و فنون هسته ای و کاربرد این تکنیک ها، انقلابی در کشاورزی ایجاد شده است.
در سال 1964 سازمان خواروبار و کشاورزی جهانی (FAO) و آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) پیمان استفاده از تکنیک های هسته ای در کشاورزی و صنایع غذایی را امضا کردند. بیش از 40 سال است که در کشورهای پیشرفته (آمریکا، روسیه ...) و حدود 30 سال است که در کشورهای پاکستان و هندوستان از روش های هسته ای بطور کاربردی در کشاورزی استفاده می شود.

در ایران دولت محور اصلی اقتصاد را کشاورزی قرار داده است. با توجه به این که تنها قسمت محدودی از تکنولوژی کشاورزی مرسوم در کشورهای پیشرفته در دیگر نقاط قابل استفاده می باشد، حل مسائل کشاورزی نیاز به تحقیقات محلی در جهت استفاده از تکنولوژی متناسب با شرایط اقلیمی و نیاز کشور دارد.
تکنیک های هسته ای در کنار سایر روش ها می توانند به عنوان وسیله کمکی در حل موثر و سریع بسیاری از مسائل کشاورزی مورد بهره برداری قرار گیرند.
انتقال دانش و فنون پیچیده و قدرتمند تکنولوژی هسته ای با کاربردهای مفید و استفاده صلح جویانه آن خصوصاً در علوم کشاورزی هنوز در کشور ما بیگانه است.

تاریخچه‌ای مختصر:
انرژی هسته ای برای اولین بار در سال 1934 توسط انریکو فرمی کشف شد.
اولین بمب هسته ای در سال 1945 به عنوان یک نتیجه از پروژه بدنام منهتن ساخته شد.
در 6 آگوست سال 1945 اولین بمب اورانیوم روی هیروشیما منفجر شد. سه روز بعد یک بمب پلوتونیوم بر روی ناکازاکی منفجر شد.
بیش از 200 هزار نفر در ارتباط با این انفجارات جان خود را از دست دادند.
انرژی الکتریسیته تا سال 1951 از انرژی هسته ای تولید نشده بود.
اولين ايستگاه هسته اي در 24 ژوئن 1954 در شهر ابنيسك در شوروي سابق تأسيس شد.

تاریخچه در ایران
استفاده از انرژی هسته‌ای در دوران سلطنت محمدرضا شاه پهلوی مطرح شد و با ایجاد سازمان انرژی اتمی ایران در سال ۱۳۵۳ آغاز پروژه راکتور اتمی بوشهر و مشارکت مالی ایران در طرح‌های فناوری سوخت اتمی فرانسه شروع شد.
ایران در سال ۱۹۵۸، به عضویت آژانس بین المللی انرژی اتمی I.A.E.A درآمد و در سال ۱۹۶۸، پیمان عدم تکثیر سلاحهای هسته ای (N.P.T) را امضا کرد و در سال ۱۹۷۰، آن را در مجلس شورای ملی به تصویب رساند. در تاریخ ۹ فوریهٔ سال ۲۰۰۳ میلادی محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت ایران، خبر از تهیهٔ سوخت هسته‌ای توسط متخصصین ایرانی برای نیروگاه‌های هسته‌ای ایران داد و در آوریل سال ۲۰۰۶ ایران اعلام کرد که موفق به غنی‌سازی اورانیوم به میزان ۳.۵ درصد شده است.

مقدمه ای بر فیزیک هسته ای
بر اساس مدل رادفورد: ساختمان اتم از دو ناحیه تشکیل شده است :
1- ناحیه مرکزی بنام هسته که شامل پروتونها و نوترونها (نوکلئونها) به شعاع بیش از 10 به توان 15- متر می باشد .
2- ناحیه خارجی اتم و اطراف هسته که شامل الکترونها به شعاع 10 به توان 10- متر است .
با توجه به اینکه اتمها از نظر بار الکتریکی خنثی هستند، فضای اطراف هسته دارای ذره هایی با بار (--) است که همان الکترونها هستند که تعداد آنها با پروتونها برابر است .
پروتون دارای بار مثبت، الکترون دارای بار منفی و نوترون بدون بار (خنثی) است.

ایزوتوپ ها و ویژگی آن:
ایزوتوپ های یک عنصر، اتم هایی هستند که تعداد بارهای مثبت (پروتون) آنها (عدد اتمی) یکسان اما تعداد نوترون های آن (عدد جرمی) متفاوت است.
اکثر عناصر شیمیایی دارای ایزوتوپ های مختلف می باشند. این ایزوتوپ ها از لحاظ خواص شیمیایی یکسان ولی از لحاظ وزن هسته با یکدیگر متفاوت هستند. به همین علت هسته بعضی ازاین ایزوتوپ ها ناپایدار هستند. ایزوتوپ های پایدار می توانند برای مدت طولانی حتی در شرایط بسیار متغیر محیطی که تحت تأثیر تغییرات دما، میزان co2 جو و بارندگی قرار دارند در مطالعات مربوط به چرخه بیوژئوشیمیایی مواد و تحقیقات اکولوژیکی مورد استفاده قرار گیرند.

جهت مطالعه متن کامل مطلب در بخش مطالب مفید به قسمت تکنولوژی هسته ای در كشاورزي (Nuclear Technology in Agriculture) مراجعه نمایید

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در جمعه 1390/12/05 و ساعت 23:13 |

بيوتكنولوژي و كاربردهاي آن در كشاورزي (Agricultural Biotechnology)

در دهه ششم از قرن بیستم اصلاح گران نباتات توانستند عملکرد بالایی از واریته های جدید به دست آورده و بدین ترتیب انقلاب سبز (Green Revolution) را به وجود آوردند. اما همزمان با افزایش جمعیت، این افزایش نتوانست کمبود مواد غذایی را جبران کند.
چرا باید نگران اصلاح و بهبود محصولات بود؟
زیرا تخمین زده می شود جمعیت جهان تا سال 2025 به بیش از 8 میلیارد نفر و تا سال 2050 به 11 میلیارد نفر برسد. آیا فکر کرده اید چگونه می خواهید خوراک این مردم را تأمین نمایید؟

انتقادات وارد بر "انقلاب سبز" Green Revolution
    انقلاب سبز گرسنگی را از میان نبرد
    فناوری های آن تنها به سود ثروتمندان بود
    بنابراین انقلاب سبز نابرابری را افزایش داد
    و مهمتر از همه این که انقلاب سبز از جنبه زیست محیطی پایدار نیست

به عنوان مثال هند به دلیل انقلاب سبز در زمینه غلات به خودکفایی رسید. اما یک سوم از مردم آن فقیرند، 5000 کودک در این کشور هر روز می میرند، و فقرا نمی توانند مواد غذایی مورد نیازشان را خرید کنند.

علاوه بر موضوع فوق مشکلات زیر نیز همچنان پابرجا است:
    نیاز به زمین خوب (دارایی مناسب)،
    مضر بودن مواد شیمیایی کشاورزی (Agrochemicals) برای سلامتی و محیط زیست،
    گران قیمت بودن نهاده ها،
    مهاجرت روز افزون مردم روستایی،
    کاهش تعداد مشاغل کشاورزی به دلیل مکانیزاسیون،
    ناپایداری محیط زیست: آلوده شدن خاک از طریق مصرف آفت کش ها و کودها

در نتیجه افزایش عملکرد محصول به دلایل زیر نمی توانست ادامه یابد
    استفاده افراطی از آفت کش ها
    تخلیه آب های زیرزمینی و
    افزایش آلودگی

بنابراین جهان به کشاورزی پایدار نیاز داشت كه دستيابي به آن مستلزم انقلابي ديگر به نام "انقلاب همیشه سبز" يا "Evergreen Revolution" است.

انقلاب سبز بعدی

نورمن بورلاگ یک متخصص آمریکایی علوم زراعی، رقم گندمی در مکزیک تولید کرد که با استفاده از این رقم اصلاح شده و پرمحصول و ارقام مشابه ایجاد شده از روی آن در سایر کشورهای در حال توسعه، تولید مواد غذایی از میزان نیاز جمعیت آن زمان فراتر رفت. این موضوع ضمن نجات جان میلیون ها انسان از گرسنگی و مرگ خصوصاً در کشورهای آسیایی مثل هند باعث جلوگیری از ناهنجاری های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی فراوان ناشی از آن گردید و به همین دلیل جایزه صلح نوبل را از آن خود کرد.
نیازهای رو به گسترش بشر در اواخر این قرن موج جدیدی را ایجاد کرد که به آن انقلاب ژن معروف شده است.

کلمه بیوتکنولوژی اولین بار در مجمع سازمان ملل متحد، در شهر لیدز انگلستان و در سال 1920 به کار برده شد. بیوتکنولوژی یکی از مدرن ترین شاخه های زیست شناسی است که مجموعه ای از علوم بیوشیمی، میکروبیولوژی سلولی، بیولوژی، مهندسی ژنتیک و ... را شامل می شود.

سه دوره زمانی را براي تكامل بيوتكنولوژي می توان برشمرد:
1. دورة تاريخي كه بشر با استفاده ناخودآگاه از فرآيندهاي زيستي به توليد محصولات تخميري مانند نان، الكل، لبنيات و سركه پرداخت.
2. دوره اوليه قرن حاضر كه با استفاده آگاهانه از تكنيك هاي تخمير و كشت ميكروارگانيسم ها در محيط هاي مناسب در توليد آنتي بيوتيك ها، آنزيم ها، مواد شيميائي آلي و ساير تركيبات، بشر به گسترش اين علم مبادرت ورزيد.
3. دوره نوين بيوتكنولوژي كه با كمك علم ژنتيك در حال ايجاد تحول در زندگي بشر است.
بيوتكنولوژي نوين مدتي است كه رو به توسعه گذاشته و روز بروز دامنه وسعت بيشتري به خود مي گيرد. اين دوره زماني از سال 1976 با انتقال ژن هایي از يك ميكروارگانيسم به ميكروارگانيسم ديگر آغاز شد.
تا قبل از آن دانشمندان در فرآيندهاي بيوتكنولوژي از خصوصيات طبيعي و ذاتي ميكروارگانيزم ها استفاده مي كردند ليكن در اثر پيشرفت در زيست شناسي مولكولي و ژنتيك و شناخت عميق تر اجزاء و مكانيسم هاي سلولي و مولكولي متخصصين علوم زيستي توانستند به اصلاح و تغيير خصوصيات ميكروارگانيزم ها بپردازند و ميكروارگانيزم هايي با خصوصيات جديد بوجود آوردند تا با استفاده از آنها بتوان تركيبات جديد را با مقادير بيشتر و كارایي بالاتر توليد كنند.

بیوتکنولوژی چیست؟
بيوتكنولوژي مجموعه اي از روش ها است كه براي توليد، تغيير و اصلاح فراورده ها، به نژادي گياهان و جانوران و توليد ميكروارگانيسم ها براي كاربردهاي ويژه، از ارگانيسم هاي زنده استفاده مي كند.
همچنین عبارت است از استفاده کنترل شده از عوامل بیولوژیکی از قبیل میکروارگانیزم ها یا اجزای سلولی برای استفاده مفید از آنها.

جهت مطالعه متن کامل مطلب در بخش مطالب مفید به قسمت بیوتکنولوژی در كشاورزي (Agricultural Biotechnology) مراجعه نمایید

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در یکشنبه 1390/11/02 و ساعت 12:52 |
روش های تحقیق کمی، کیفی و ترکیبی (qualitative, quantitative and mixed methods)

بیش از یک قرن بود که جانبداران روش های کمی و کیفی، نزاع و مجادله های آتشین با هم داشتند. این امر سبب شد که در نتیجه این مجادله و نزاع در هر دو طرف، افراطیونی ظهور کردند که طرفدار شیوه های تحقیق کمی محض و یا شیوه های تحقیق کیفی محض بودند و بر این باور بودند که ترکیب این شیوه ها غیر ممکن است و پارادایم پیشنهادی خود را مناسب ترین شیوه برای تحقیق دانسته و پارادایم ارائه شده از طرف مقابل را پارادایم های نامناسب برای تحقیق معرفی می کردند.
تحقیق مبتنی بر روش های ترکیبی، تحقیقی است که محقق در آن در جمع آوری و تحلیل داده ها، ترکیب یافته ها و نتیجه گیری در مورد یک موضوع خاص، از هر دو رهیافت کمی و کیفی در یک مطالعه یا طرح تحقیقاتی واحد استفاده می کند. روش تحقیق ترکیبی به معنای رد و کم اهمیت جلوه دادن روش های کیفی و کمی نیست، بلکه بالعکس بر اساس این روش هر دو رهیافت مهم و مفید تلقی می شوند. به عبارت دیگر هر کدام از این روش های دوگانه کمی و کیفی دارای محاسن و معایبی هستند و هدف روش ترکیبی استفاده از محاسن هر دو روش و به حداقل رساندن معایب آنها از طریق ترکیب این دو روش است. اگر محوری ترسیم کنیم که در یک رأس آن روش های کمی و در رأس مقابل آن روش های کیفی قرار گیرند، روش های ترکیبی در میانه محور و بین این دو روش جای می گیرند.
در واکنش به قطب بندي بين تحقیق کمی و کیفی، دیگر جریانات روشنفکری که بر سنتز این دو تاکید داشتند به وجود آمدند و این جریانات به آرامی نام روش تحقیق ترکیبی را به خود گرفتند . بنابراين ما در حال حاضر در یک جهان با سه رويكرد روش شناختی یا پارادایم تحقیق هستیم، روش کمی، روش کیفی و روش های تحقیق تركيبي، که هر سه در حال رشد و همزیستی با هم هستند.
تقریباً اکثر پژوهشگران طرفدار روش کمی رویکردی پوزیتیوستی به علوم اجتماعی دارند و تأکیدشان بر اندازه گیری متغیرها و آزمون فرضیه هاست که بر مبنای تبیین های علی و معلولی است. در مقابل محققین طرفدار روش کیفی رویکردی تفسیرگرایانه و انتقادی نسبت به علوم اجتماعی دارند و تأکید زیادی به منطق در عمل دارند و به بررسی دقیق مواردی که در جریان طبیعی حیات اجتماعی جریان دارد، می پردازند و تفاسیر موثقی ارائه می کنند.
بسیاری از طرفداران تکثرگرایی در تلاش برای پرکردن شکاف بین روش های کمی و کیفی از طریق به کارگیری روش های ترکیبی هستند.
در سال های اخیر تعداد زیادی از عالمان رهیافت های تفسیری و پوزیتیویستی محض را به چالش کشیده اند. این گروه طرفدار ترکیب روش ها یا به عبارت دقیق تر طرفدار روش های تحقیق ترکیبی هستند و بر این باورند که با کاربرد روش های تحقیق ترکیبی می توان موضوعات خاصی را به گونه ای کامل تر و دقیق تر مورد بررسی قرار داد.
هر سه رويکرد دارای ارزش های خاص خود برای شناخت و کشف واقعيت ها می باشد و با مطالعة نظام يافتة پديده های موضوع مطالعة خود در شمار روش های علمی به حساب می آيند. هر يک از سه رويکرد از زاوية معينی به یک پديده می نگرند، يعنی رويکرد کمّی عمدتاً به شناخت وسيع در سطح متغيرها، رويکرد کيفی به شناخت محدود در عمق پديده ها و رويکرد ترکيبی از هر دو جنبه به شناخت پديده ها می پردازد. هر سه رويکرد برای جمع آوری اطلاعات مورد نياز خود از مشاهده و مصاحبه و مستندسازی استفاده می کنند و دارای مشترکات روش شناختی علمی هستند. هر سه رويکرد با طی گام های اساسی در فرايند پژوهشی از طرح و کشف مسأله آغاز می کنند و به نتيجه گيری و تفسير يافته های پژوهشی می پردازند و به نوآوري های خاص خود دست می يابند.

رويکرد کمی
رويکرد کمی نوعی روش پژوهشی است که محقق تصميم می گيرد دربارة چه چيزی مطالعه کند. سؤالات مشخص و کاملاً تعريف شده ای را مشخص می کند، اطلاعات کمّی را از نمونة تحقيق جمع آوری می کند، با روش های آماری به تجزيه و تحليل اين اطلاعات می پردازد، تحقيق خود را به صورتی کاملاً عينی و به اصطلاح، غيرسوگيرانه اجرا می کند.
پژوهش های کمّی دارای سه ويژگی عمده است:
    - تأکيد بر اعداد در جمع آوری و تحليل اطلاعات
    - تأکيد بر جمع آوری نمره ها برای اندازه گيری ويژگي های جزئی و مشخص افراد و سازمان ها
    - تأکيد بر مقايسة گروه ها و رابطة متغيرها و عوامل در مطالعات تجربی و همبستگی و پيمايشی.
پژوهش های کمّی را معمولاً به سه حوزة توصيفی، ارتباطی (علّی- مقايسه ای و همبستگی) و تجربی (حقيقی، شبه تجربی و تک موردی) تقسيم می کنند.

رويکرد کيفی
رويکرد کيفی نوعی دیگر از پژوهش است که محقق، با اتکاء به نظر شرکت کنندگان در تحقيق، سؤالات گسترده و کلی را پرسش می کند، به جمع آوری اطلاعاتی می پردازد که عمدتاً از نوع کلامی و متن است، به توصيف و تحليل اين کلمات و متن ها می پردازد و تحقيق خود را به صورتی ذهنی و به اصطلاح، سوگيرانه اجرا می کند. ويژگي های پژوهش های کيفی را می توان در سه مورد اساسی زير خلاصه کرد:
    1- تأکيد بر شنيدن ديدگاه های شرکت کنندگان در پژوهش،
    2- تأکيد بر پرسش های عمومی و باز و جمع آوری اطلاعات از همان محلی که مردم در آن زندگی و کار می کنند
    3- تأکيد بر حمايت از تغييرات و بهبودبخشی زندگی افراد و گروه ها.

در پژوهش های کيفی می توانيم از طرح های زير نام ببريم:

• مطالعة موردی Case study

• طرح های روايتی Narrative

• تئوری زمينه ای  Grounded theory

• روش تاريخی Historical method

• قوم نگاری Ethnography

• پديدارشناسی Phenomenology

• تحقيق در عمل يا اقدام پژوهی  Action research

• تحليل گفتگو Discourse analysis

مطالعة موردی Case study
روش مطالعة موردی، که غالباً به صورت مطالعات کيفی صورت می گيرد، به مطالعة متمرکز يک مورد يا نمونه می پردازد. مطالعة موردی با توجهی که به مطالعة موردها دارد مشخص می شود نه با روشی که در مطالعة خود به کار می گيرد. برخی از محققان به دلايل علاقة درونی خود بر مطالعة يک مورد معين تمرکز می کنند و برخی ديگر به مطالعة چند يا چندين مورد می پردازند تا از اين طريق تعميم پذيری موضوع ها و الگوها را آزمون کنند.

طرح های روايتی Narrative
در پژوهش روايتی، محقق به توصيف چگونگی زندگی افراد می پردازد، عموماً بر مطالعة يک فرد خاص تمرکز دارد، اطلاعات خود را از طريق جمع آوری داستان ها فراهم می کند، از اطلاعاتی که جمع آوری کرده است برای بيان داستان زندگی آنان استفاده می کند، روايت هايی از تجارب زندگی افراد را به قلم می آورد، و معنای اين تجارب را ارائه می کند.
طرح پژوهشی روايتی شامل به تصوير کشيدن افراد، مستندسازی تجارب آنان، بازگو کردن صدای آنان، و ارائة ديدگاه های آنان در بافت اجتماعی و فرهنگی معين است. اين بدان معنا است که پژوهشگر تحقيقات روايتی بر اهميت يادگيری از مخاطبان مورد مطالعة خود تأکيد دارد.

تئوری زمينه ای Grounded theory
روش پژوهشی تئوری زمينه ای، هم وسيله ای برای نظريه پردازی و هم يک مجموعه از فنون اجرايی در پژوهش های کيفی است.طرح های پژوهشی تئوری زمينه ای، به عنوان يک رويکرد طبيعی گرايی در تحقيق محسوب می شود که، با فاصله گرفتن از روش تقليل گرای تحقيقات تجربی، به يک رويکرد متناسب با بافت و زمينة رفتار روی آورده است.

تئوری زمينه يابی، مجموعه ای از اقدامات نظام دار و کيفی برای ايجاد نوعی از تبيين عمومی (يا تئوری زمينه ای) است که فرايند و عمل و تعامل ميان مردم را توضيح می دهد. اقدامات مربوط به استفاده از اين روش شامل جمع آوری اطلاعات مصاحبه ای اوليه، توليد و گزارش کردن مقوله ها (يا موضوع های) اطلاعات، و ايجاد يک پيکره يا الگوی بصری برای تبيين عمومی موضوع مطالعه است.

روش تاريخی Historical method
پژوهش تاريخی، يک فرايند تحقيق نظام دار برای بررسی اطلاعات به منظور پاسخگويی به سؤالات در مورد پديده های گذشته و دستيابی به فهم بهتر از وضعيت و عملکردها و گرايش ها و مسائل کنونی است. روش تاريخی از چهار نظر مشابه ساير روش های پژوهش کيفی است:
- تأکيد بر مطالعة متن؛
- مطالعة رفتار در وضعيت طبيعی به جای وضعيت های نظری؛
- اهميت دادن به تجربه؛ و
- مرکزيت دادن به تعبير و تفسير در فرايند پژوهش.

قوم نگاری Ethnography
روش قوم نگاری احتمالاً قديمی ترين و معمولترين رويکرد در پژوهش های کيفی است. با رواج بيشتر روش های کيفی پژوهش، رويکرد قوم نگاری طرفداران بيشتری در اين حوزه های علمی پيدا می کند. سرچشمة قوم نگاری در دانش های مردم شناسی و جامعه شناسی است. مطالعة يک گروه از افرادی که الگوهای واحدی آنها را به هم مربوط می سازد نيازمند استفاده از روش قوم نگاری است. بنابراين، قوم نگاری عبارت از توصيف يک فرهنگ يا گروه و نظام اجتماعی است. شما مطالعات خود را در کجا می خواهيد انجام دهيد، در مورد چه کسانی می خواهيد تحقيق کنيد، و چگونه می خواهيد به وضعيت و مخاطبان مورد نظر دست يابيد. يک روش ديگر برای دسترسی به مخاطبان مورد نظر اين است که تحقيق به صورت پنهان صورت گيرد. مشکل اساسی در اين مورد عبارت از به کارگيری فريب و ملاحظات اخلاقی است.

پديدارشناسی Phenomenology
روش های پديدارشناسی در پی کشف ساختارهای هوشياری در جريان تجارب انسانی است. يک مطالعة پديدارشناختی به توصيف معنای تجربه های زندة افراد در مورد مفهوم يا پديدة معين می پردازد. از ديدگاه پديدارشناختی، محققان پديدارشناسی روان شناختی در جستجوی ساختار نامتغير و معنای اصلی تجربه هستند. آنان بر هدفمند بودن هوشياری افراد، يعنی اينکه تجربه ها هم دارای نمود بيرونی و هم آگاهی درونی، که مبتنی بر حافظه و تصور و معنا است، تأکيد می کنند. اين محققان تمام پيشداوري های خود را کنار می گذارند، تجارب خود را ناديده می گيرند (که نوعی از بازگشت به علوم طبيعی است)، و در عوض به شهود، تخيل و ساختارهای جهانی برای دستيابی به تصويری درست از تجربه، اتکاء می کنند.

تحقيق در عمل يا اقدام پژوهی Action research
تحقيق در عمل، اساساً بر جنبه های کاربردی پژوهش تأکيد دارد. تمرکز اين روش بر اقدامات مفيد در برخورد با مسائلی است که عملاً در خانه و محيط آموزش و محيط کار رخ می دهد. طرح های تحقيق در عمل به اقدامات نظام يافته از سوی افرادی می پردازد که به جمع آوری اطلاعات برای بهبود بخشی راه های مربوط به اقدامات مناسب در زمينه های خاص زندگی خانوادگی و آموزشی و شغلی دست می زنند. دلايلی که امروزه در مورد اهميت اقدام پژوهی ارائه می شود از اين گونه است که اين نوع از تحقيق باعث تقويت گرايش به تغيير در خانه و مدرسه، برانگيختن مشارکت افراد گوناگون در اين محيط ها، اختيار دادن به افراد از طريق همکاری در پروژه ها، ترغيب متخصصان مدرسه برای تمرکز بيشتر در عمل تربيتی و ترويج فرايند آزمايش افکار جديد می شود.

تحليل گفتگو Discourse analysis
روش تحليل گفتگو، يکی از متداولترين رويکردهای پژوهش کيفی است که در دو دهة اخير رواج يافته است. روش تحليل گفتگو فقط منحصر به استفاده از يک مجموعه روش های تحليلی نيست بلکه يک روش بنيادی ارزيابی مجدد در بررسي موضوع های مورد مطالعه است. اين روش، رويکردی است که تا حد بسيار زياد هماهنگ با مکتب فکری مشهور به ساختار گرايی اجتماعی (constructivism social) است که فهم از جهان يا واقعيت ها را، به جای آنکه از نوع جوهرهای ثابت و جهانی به حساب آورد، محصول تعامل تاريخی و فرهنگی و اجتماعی می داند. ساختار گرايی اجتماعی، به جای انديشيدن به فرايندها و خصوصيات ذهنی، توجه مطالعات روان شناختی را بر فعاليت های فرهنگی و استدلالی متمرکز می سازد.

رويکرد ترکيبی mixed method approach
طرح پژوهشی روش ترکيبی، مجموعه اقداماتی است برای جمع آوری، تحليل و ترکيب اطلاعات کمّی و کيفی در يک مطالعة واحد به منظور شناخت مسألة تحقيق. اين روش، يک رويکرد پژوهشی است که از طريق سنجش هر دو دسته يافته های يک تحقيق کمّی و فرايندهای يک تحقيق کيفی می تواند تصويری پيچيده از یک پديده ارائه دهد. به بيان ديگر، از اين طريق ما قادر هستيم، با جمع آوری و تلفيق يا ادغام انواع متفاوت اطلاعات در مورد يک پديدة معين، پژوهش خود را غنا بخشيم. اين بهبود بخشی حاصل ترکيب نقاط قوت يک روش پژوهشی با جوانب محکم روش ديگر و خنثی سازی نقاط ضعف آنها است.
تحقیق ترکیبی تلاش می کند جنبه های عقلائی هر دو دیدگاه را به طور کامل مورد توجه قرار دهد و به یک راه حل میانه و کاربردی برای بسیاری از مشکلات تحقیق دست یابد. روش تحقیق ترکیبی عموماً رویکردی است که تلاش می کند دیدگاه ها، رویکردها و موضع گیری های چندگانه را مدنظر قرار دهد. در تاریخ عقاید و تفکرات نیز به طور مداوم در مقابل هر تز، همیشه یک آنتی تز و سپس سنتز جدیدی گسترش می یابد. بنابراین تحقیق ترکیبی نیز سنتزی است که اندیشه هایی از تحقیق کیفی و کمی را شامل می شود. وقتی یک گزاره از طریق دو یا چند فرایند سنجش مستقل تایید می شود، عدم قطعیت تفاسیر آن به میزان زیادی کاهش می یابد. سطح اعتماد به آن افزایش می یابد، البته این اعتماد با به حداقل رساندن خطا در هر ابزار اندازه گیری بدست می آید.
چنین ترکیبی می تواند بر طرح تحقیق، جمع آوری داده ها و مرحله تجزیه و تحلیل داده ها در جریان تحقیق اثر بگذارد. بعنوان مثال در مرحله طرح تحقیق داده های کمی می توانند به بخش کیفی در مشخص کردن اعضای نمونه کمک زیادی کنند و بالعکس در مرحله طرح تحقیق، داده های کیفی می توانند از طریق گسترش مفهومی و ابزاری به بخش کمی مطالعه کمک کنند. در مرحله جمع آوری داده ها، داده های کمی می توانند در تهیه اطلاعات پایه و اجتناب از سوگیری نخبگان (صرفاً گفتگو با افراد دارای پایگاه برتر) نقش موثری ایفا کند. از طرف دیگر در مرحله جمع آوری داده ها، داده های کیفی می تواند به تسهیل جریان جمع آوری داده کمک کند. در طول مرحله تجزیه و تحلیل داده ها، داده های کمی می توانند برآورد تعمیم پذیری داده های کیفی را آسان نمایند همچنین در طول مرحله تجزیه و تحلیل داده ها، داده های کیفی می توانند نقش موثری در تفسیر، تشریح، توضیح و اعتباردهی به نتایج ایفا کنند.
روش تحقیق ترکیبی به عنوان موثرترین واژه برای توصیف این جنبش بکار می رود. این نکته را باید به خاطر سپرد که کلمه روش باید در وسیعترین معنای آن بکار برده شود. استفاده از کلمه روش در تحقیق ترکیبی به ما اجازه می دهد که مباحث و استراتژی های حول روش جمع آوری داده ها (پرسشنامه، مصاحبه و ...) روش های تحقیق (آزمایش، مردم نگاری) مباحث فلسفی مرتبط (هستی شناسی، معرفت شناسی، علت شناسی) در یکدیگر ادغام شوند.
روش تحقیق ترکیبی یک ادغام سیستماتیک از روش های کمی و کیفی در یک مطالعه با هدف کسب یک تصویر کامل و فهم عمیق از یک پدیده می باشد. در تحقیق ترکیبی روش ها باید طوری در یکدیگر ادغام شوند که روش های کمی و کیفی ساختار اولیه و رویه هایشان را بتوانند در شکل ترکیبی بازیابی کنند. روش تحقیق ترکیبی یک طرح تحقیق است که در آن محقق، داده های کمی و کیفی را با هم در یک مطالعه و یا با یک برنامه چند مرحله ای در یک مطالعه ترکیب می کند که شامل مراحل جمع آوری و تحلیل می باشد. روش تحقیق ترکیبی یک نوع تحقیق است که در آن محقق یا گروهی از محققان تحقیق، عناصری از رهیافت های کمی و کیفی تحقیق را با هم ترکیب می کند (استفاده از نقطه نظرات کمی و کیفی، جمع آوری داده ها، تحلیل و تکنیک های استنباط) برای انجام هدف های وسیع تر در گسترده نمودن، عمق بخشیدن به فهم و همکاری محققان با همدیگر.

نقاط قوت و ضعف روش های ترکیبی

نقاط قوت:
1- واژگان، تصاویر و روایتها می توانند برای معنا دادن به اعداد به کار روند.
2- اعداد می توانند برای تدقیق واژگان، تصاویر و روایتها بکار روند.
3- این شیوه ها از نقاط قوت روش های کمی و کیفی به طور همزمان بهره مند هستند.
4- می توان به سئوالات گسترده تری به طور کامل تر پاسخ داد زیرا محقق به یک روش یا رهیافت واحد محدود نیست.
5- محقق می تواند از نقاط قوت یک روش برای فایق آمدن بر نقاط ضعف روش دیگر استفاده کند.
6- می توان از طریق مقایسه نتایج به دست آمده از طریق دو روش که در مورد یک موضوع به کار رفته اند شواهد محکم تر و بیشتری برای نتیجه گیری کلی فراهم کرد.
7- با کاربرد این روش ها قدرت تعمیم دهی نتایج افزایش می یابد.
8- کاربرد همزمان روش های کمی و کیفی دانش کامل تری که برای نظریه و عمل ضروری است، فراهم می کند.
9- جنبه های مختلف یک پدیده که در صورت کاربرد یک روش واحد مورد غفلت قرار می گرفت.

نقاط ضعف:
1- برای یک محقق تنها استفاده از دو روش کمی و کیفی به خصوص زمانی که قرار است این دو روش به طور همزمان به کار روند، دشوار است.
2- محقق بایستی از روش های متعدد آگاهی داشته باشد و بداند چگونه به گونه ای مناسب آنها را ترکیب کند.
3- هزینه بر است.
4- وقت گیر است.
5- امکان سطحی شدن تحقیق وجود دارد.
روش های ترکیبی با مجهز ساختن محقق به ابزارهای روشی لازم، کار او را آسانتر می سازد و به محقق اجازه می دهد ابعاد و جنبه های بیشتری از موضوع مورد مطالعه را ببیند. استفاده از روش های ترکیبی قابلیت افزایش اعتبار یافته های نظری را دارد و می تواند بر عمق و غنای این یافته ها بیافزاید. اما در عین حال کاربرد روش های ترکیبی همیشه سودمند نیست و گاه به جای کاربرد یک روش برای از بین بردن ضعف روش دیگر بهتر است از شیوه های دیگری از همان روش برای از بین بردن ضعف های آن روش استفاده کنیم. همچنین می توان گفت که این روش ها در همه انواع تحقیقات کارآمدی ندارد و بنابراین پیشنهاد این است که با توجه به موضوع و مسأله مورد بررسی بایستی از روش مناسب برای بررسی دقیق و عمیق مسأله مورد نظر بهره گرفت.

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در دوشنبه 1390/10/26 و ساعت 14:25 |

كشاورزي دقيق (Precision Agriculture or Precision Farming) چيست؟

کشاورزی دقیق که گاهی آن را کشاورزی «مکان محور» نیز می نامند، یکی از نگرش های جدید در مدیریت مزرعه است. به عبارت ساده تر کشاورزی دقیق نظامی است که تولیدکنندگان می توانند به وسیله آن تغییرات و غیر یکنواختی های داخل مزرعه را شناسایی کرده و سپس با مدیریت این تغییرات در جهت افزایش محصولات زراعی و افزایش بهره وری گام بر دارند. به بیان دیگر کشاورزی دقیق یک راهبرد مدیریتی است که جزئیات و اطلاعات مربوط به هر قسمت از مزرعه را به کار گرفته و مدیریت دقیقی بر نهاده ها اعمال می نماید.
این روش نوین کشاورزی از دو فناوری حاصل از انقلاب الكترونيكي چند دهه اخير تأثیر پذیرفته است. اين دو فناوري عبارتند از:
سيستم اطلاعات جغرافيايي(GIS ) و سيستم مكان يابي جهاني (GPS ).
به همراه سيستم هاي GPS و GIS دامنه وسيعي از حسگرها، نمايشگرها وكنترل كننده ها براي ادوات كشاورزي مانند نمايشگر وضعيت فيزيكي شافت ها، اندازه گيري فشار و وضعيت موتورهاي هيدروليكي به وجود آمده است. اينها كشاورزان را قادر مي سازند تا با هدايت الكترونيكي جهت كنترل دقيقتر حركات ادوات استفاده نموده، مكان سنجي دقيقي براي كاربري ادوات و كاربرد مواد شيميايي انجام داده و كل اين داده ها را در رابطه با منابع ديگر تجزيه و تحليل نمايند (از قبيل اندازه گيري هاي زراعي، اقليمي و غيره). اين امر جعبه ابزار قدرتمند جديدي برای مدیریت مزرعه ارائه مي دهد.
در كشاورزي دقيق نبايد تنها به تهية نقشه عملكرد محصول( Yield Mapping) و تعیین ميزان متغير كود (Variable Ratefertilizer Application) انديشيد و نبايد آنرا تنها بر اساس يك مورد يا مورد ديگر ارزيابي كرد. فناوري هاي كشاوري دقيق، تمام عمليات توليد در مزرعه را تحت تأثير خود قرار خواهد داد ( از ترویج گرفته تا عمل مديريت).
برخی پیشرفت های صورت گرفته در فرآیند كشاورزي دقيق عبارت اند از:

نمايش عملكرد (‎Yield Monitoring):
نمايشگرهاي عملكرد لحظه اي هم اكنون توسط سازندگان آنها در مدل هاي جديد كمباين ها موجود هستند. اين نمايشگرها عملكرد محصول را برحسب زمان يا بر حسب فاصله ارئه مي دهند (براي مثال در هر ثانيه يا در هر چند متر). همچنين داده هاي ديگري از قبيل فاصله و تعداد بوشل در هر محموله يا تعداد محموله ها در مزارع را معين مي كنند.

تهية نقشه عملكرد (Yield Mapping):
گيرنده هاي GPS كه توأم با نمايشگرهاي عملكرد هستند، مختصات فضايي را براي داده اي موجود در نمايشگر فراهم مي كنند. اين عمل در نقشه هاي عملكرد هر مزرعه قابل انجام است.

ميزان متغير كود (Variable Ratefertilizer):
كنترلگرهايی برای تعیین ميزان كودهاي دانه اي، مايع و گازي ساخته شده اند. ميزان متغير هم ميتواند به طور دستي توسط راننده يا به طور خودكار توسط كامپيوتري كه در ماشين نصب شده به همراه نقشه راهنماي الكترونيكي كنترل شود.

تهيه نقشه علف هاي هرز (Weed Mapping):
يك كشاورز مي تواند در حال درو، كاشت، سمپاشي يا ديده باني مزرعه (Fieldscouting) با استفاده از يك صفحه يا دكمه هاي متصل به يك گيرندة GPS و ثبات داده ها، نقشه علف هاي هرز را تهيه كند. سپس اين موارد در يك كامپيوتر كه می تواند به طور جزء به جزء تعيين شده وبا نقشه هاي عملكرد، و نقشه هاي پاشیدن سم مقايسه شوند.

سم پاشي ميزان متغير (Variable Spraying):
با داشتن موقعيت هاي علف هرز از نقشه علف هرز، كنترل هاي نقطه اي قابل اجرا مي شوند. كنترلگرهايي وجود دارند كه مي توانند به طور الكترونيكي بوم ها را روشن و خاموش كنند و مي توانند مقدار (و تركيب) سم مورد استفاده را تغيير دهند.

توپو گرافي و مرزها (Topography and Boundaries):
با استفاده از DGPS با دقت بالا مي توان يك نقشه دقيق از وضعيت پستي و بلندي هر مزرعه بوجود آورد. اين نقشه نگاری هم برای تفسير نقشه هاي عملكرد و علف هرز و هم برای برنامه ريزي آبراهه ها و بخش هاي علفي مزرعه مفيد است. حدود مزرعه، جاده ها، محوطه ها درختان و زمين هاي مرطوب همه مواردي هستند كه مي توانند به منظور كمك در برنامه ريزي مزرعه به دقت نقشه برداري و ثبت شوند.

تهيه نقشه شوري (Salinity Mapping):
گيرنده GPS را مي توان با دستگاه سنجش شوري همراه كرد كه پشت يك وسيله همه جاروب ATV (يا نمونه بردار) در سراسر مزرعه بسته مي شود. تهية نقشه شوري در تفسير نقشه هاي عملكرد و نقشه هاي علف هرز و هم در تعيين ميزان شوري در طول زمان، سودمند است.

سيستم هاي راهنما (Guidance Systems):
در حال حاضر چندين سازنده در حال توليد سيستم هاي هدايت با استفاده از DGPS با دقت بالا هستند كه مي توانند موقعيت يك ماشين در حال حركت را با خطاي يك فوت يا كمتر تعيين كنند. اين سيستمهاي هدايت مي توانند با شاخص هاي مرسوم در ادوات سمپاشي يا كاشت جايگزين شوند و از اين رو مي توانند وسيلة ديده وري مزرعه اي (Field Scouting) با ارزشي در آينده باشند. 

ثبت و تحليل (Records and Analyses):
كشاورزي دقيق ممكن است مقدار بسیار زیادی يادداشت براي مديريت مزرعه بوجود آورد. حسگرهاي الكترونيكي مي توانند داده هاي زيادي را در دوره زماني كوتاه جمع آوري كنند. فضاي زيادي براي ذخيره كل داده ها و هم گرافيك نقشه هاي حاصل از داده ها لازم است. همچنين مي توان كنترلگرهاي الكترونيكي را طراحي كرد تا سيگنال هاي توليد كنند كه به طور الكترونيكي ضبط مي شوند. نه فقط اندازه كودي كه طبق نقشه راهنما مي بايست پخش مي شد مهم است، بلكه ثبت ميزان واقعي پخش كود شيميايي توسط تجهيزات اندازه گيري بسيار مفيد است.
حجم زيادي داده هاي جديد در هر سال حاصل تولید مي شوند (داده هاي مربوط به اندازه گيري مانند علف هاي هرز و غيره). كشاورزان علاقه دارند تا نمونه اي از داده هاي سالانه را به منظور مطالعه روند حاصلخيزي، بازده، شوري و پارامترهاي فراوان ديگر، نگهداري كنند. اين به معني نياز به يك پايگاه داده هاي بزرگ با قابليت بايگاني و ارزيابي دادها براي تجزيه و تحليل هاي آينده و ارزيابي عمليات انجام شده مي باشد.
تهيه خودكار این اطلاعات امتيازهاي زيادي دارد، از جمله تهيه، ذخيره كردن و تحليل يادداشت هاي فيزيكي مزرعه. تجزيه تحليل هاي كاملي از فعاليت هاي مديريت توليد در مزرعه و ارزيابي نتايج را مي توان انجام داد. كشاورزان مي توانند عملكرد واريته هاي جديد را از طريق مكان يابي هاي خاص(Sitespcifcarea) تشخیص داده،‌ تأثير تاريخ هاي مختلف كاشت و نيز عمق هاي مختلف كاشت را تعيين نموده و حتي مي توانند عملكرد هاي واقعي به دست آمده و سطوح ريسك مربوطه را به مدير بانك اطلاعاتي خود گزارش دهند. همچنين لازم است تا روندها و ارزيابي ها در مدت زمان های طولاني تر اندازه گيري شود. استراتژي كشت جهت كنترل شوري ممكن است در چندين سال ارزيابي شود در حالي كه سموم كنترل علف هاي هرز يكساله فقط يك فصل طول مي كشد. به منظور ساده كردن حجم پيچيده اطلاعات مديريتي مي توان به طور مرحله اي و قدم به قدم به كشاورزي دقيق دست يافت.
كشاورزي دقيق امكان تحليل هاي اقتصادي بهتري را فراهم مي كند. تغيير پذيري عملكرد محصول در يك مزرعه، برآورد دقيق ريسك را ممكن مي سازد. براي مثال يك كشاورز مي تواند ثابت كند كه در70% موارد 75% جو كاشته شده در مزرعه «الف» 50 واحد محصول خواهد داد. با دانستن هزينه نهاده ها، كشاورزان مي توانند بازگشت هزينه هاي نقدي را براي هر واحد سطح حساب كنند.
بخش هاي معيني از مزرعه كه هميشه زير سقف متوسط محصول توليد مي كنند، مي توانند جهت اصلاح از طريق يك برنامه مديريت ويژه مكاني(Site Specific Management ) تحت كنترل قرار گيرند. بنابراين كشاورزي دقيق امكان پيگيري دقيق و تنظيم ميزان توليد محصولات كشاورزي را ميسر مي سازد.
كشاورزي دقيق، برنامه ريزي مزرعه را از جهتي ساده تر و از جهت ديگر مشكل تر مي كند. داده هاي نقشه اي زيادي جهت استفاده در تعيين برنامه هاي بلند مدت كاشت، كنترل فرسايش، كنترل شوري و ارزيابي نظام هاي خاكورزي،‌ وجود دارد. اما با رشد حجم داده ها، كار زيادي جهت تفسير آنها لازم است و اين عمل ريسك و اشتباه در تفسير را افزايش مي دهد. در نتيجه كشاورزاني كه كشاورزي دقيق را به كار مي برند با چندين متخصص در زمينه كشاورزي، GPS و علوم كامپيور تماس بسيار خواهند داشت.
از كجا بايد شروع كرد؟
كشاورزي دقيق به محض اينكه كشاورز يك دستگاه GPS با نمايشگر عملكرد را خريداري كند اتفاق نمي افتد. اين روش در طول زمان، و وقتي که كشاورز یک روش جديد مديريتی را اختيار مي كند، روي مي دهد. فاكتوري كه شايد در موفقيت كشاورزي دقيق، حداقل در ابتداي كار، مهم تر باشد، دانش زيادي است كه يك كشاورزي درباره منابع طبيعي در مزرعه نياز دارد. اين دانش شامل درك بهتر نوع خاك، هيدرولوژي، ميكرو اقليم ها و عكس برداري هوايي مي باشد. قبل از اينكه يك نقشة عملكرد به دست آيد، كشاورز بايد تغيير عوامل دروني مزارع را كه در عملكرد محصول مؤثر هستند، شناسايي كند. يك نقشه عملكرد بايد به عنوان تأييد داده ها جهت تعيين پيامدهاي تغيير موجود در مزارع، عمل كند. استراتژي هاي مديريتي و توسعه نقشه راهنما بر منابعي غير از نقشه هاي عملكرد تكيه دارند. يك منبع كليدي مهم كه يك كشاورز نبايد بدون آن كشاورزي دقيق را شروع كند، يك عكس هوايي است.

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در پنجشنبه 1390/10/15 و ساعت 19:53 |
آشنایی با تکنیک تاپسیس TOPSIS

تکنیک تاپسیس (Technique of Order Preference by Similarity to Ideal Solution) یا اولویت بندی بر اساس شباهت به راه حل ایده آل، که نخستین بار بوسیله ونگ و یون در سال 1981 معرفی شد، یکی از روش های تصمیم گیری چند معیاره مانند AHP است. از این تکنیک می توان برای رتبه بندی و مقایسه گزینه های مختلف و انتخاب بهترین گزینه و تعیین فواصل بین گزینه ها و گروه بندی آنها استفاده نمود.
از جمله مزیت های این روش آن است که معیارها یا شاخص های به کار رفته برای مقایسه می توانند دارای واحدهای سنجش متفاوتی بوده و طبیعت منفی و مثبت داشته باشند. به عبارات دیگر می توان از شاخص های منفی و مثبت به شکل ترکیبی در این تکنیک استفاده نمود.
بر اساس این روش، بهترین گزینه یا راه حل، نزدیک ترین راه حل به راه حل یا گزینه ایده آل و دورترین از راه حل غیر ایده آل است. راه حل ایده آل، راه حلی است که بیشترین سود و کمترین هزینه را داشته باشد، در حالی که راه حل غیر ایده آل، راه حلی است که بالاترین هزینه و کمترین سود را داشته باشد. به طور خلاصه، راه حل ایده آل از مجموع مقادیر حداکثر هر یک از معیارها به دست می آید، در حالی که راه حل غیر ایده آل از مجموع پایین ترین مقادیر هر یک از معیار ها حاصل می گردد.
فرآیند تاپسیس شامل مراحل زیر است:
گام 1) ایجاد یک ماتریس تصمیم گیری برای رتبه بندی. شامل m گزینه و n معیار.
که در آن A1 ، A2،... ، An گزینه های ممکن در اختیار تصمیم گیرندگان هستند، C1، C2،...، Cn معیارهای اندازه گیری اند، Xij رتبه هر گزینه بر اساس هر یک از معیارها است.
گام 2) نرمال نمودن ماتریس تصمیم گیری است. برای نرمال نمودن هر یک از مقادیر nij به صورت زیر عمل می شود.
جهت دریافت فایل کامل مطلب اینجا را کلیک نمایید.

+ نوشته شده توسط علی اکبر براتی در سه شنبه 1390/09/15 و ساعت 20:31 |